Kim jest Ślązak?

Ślązakiem jest ten, kto żyje i pracuje na Śląsku. Jest nim ten, kto chce nim być. Dla niektórych poniższa definicja może być zbyt ogólna. Brakuje w niej typowo śląskich wyznaczników śląskości: języka, tradycji, historii czy kultury.

We współczesnych czasach najważniejszym jednak warunkiem przynależności do tożsamości śląskiej, jest autoidentyfikacja, z którą wiąże się prawo do decydowania o sobie samym i sobie samej, w tym w szczególności prawo do samodzielnego decydowania o swojej przynależności na wspólnoty osób definiujących się w kategoriach narodowości śląskiej. Innym podejściem do kwestii przynależności do narodowości śląskiej jest określanie przynależności do rdzennej ludności Górnego Śląska. Niestety w dużej mierze prowadzi do zamykania śląskości i tworzenia z niej oblężonej twierdzy. Dla wielu z nas zwrot „Ślązak z dziada pradziada” jest powodem do dumy,  często jednak może to prowadzić do wykluczania ze śląskości tych osób, które nie mogą poszczycić się rozbudowanym na Górnym Śląsku drzewem genealogicznym, ale chcą być Ślązakami.

Nie ulega wątpliwości, że Ślązacy to rdzenna ludność Górnego Śląska, żyjąca w województwach śląskim i opolskim. Badacze szacują, że w skład łącznej liczby – około 5,7 mln – mieszkańców tych województw wchodzi 1,2–1,5 mln etnicznych Ślązaków. Są Polakami, Niemcami, ale istnieje także duża grupa, która nie utożsamia się z żadnym z tych narodów. Określają się jako Ślązacy i wskazują swoją odrębność wobec narodu polskiego czy niemieckiego. Należy podkreślić, że wszystkich Ślązaków, niezależnie od ich deklarowanej tożsamości narodowej (czy jej braku), łączy szeroko pojęta śląskość, która przejawia się chociażby w poczuciu przywiązania do regionu – małej ojczyzny (Heimatu), tożsamości etnicznej, gwary śląskiej, zwyczajów i tradycji itp. Kultura śląska ukształtowała się w ciągu wielu stuleci w różnych organizmach państwowych i w interakcji z sąsiednimi kulturami narodowymi. Łączy elementy tych kultur (polskiej, niemieckiej, czeskiej) i kultury lokalnej oraz stanowi, jako jej główny czynnik, o tożsamości śląskiej. Ślązacy bywają określani jako grupa etniczna, choć znaczna ich część chce zostać uznana za odrębny naród – śląski. Zmiany społeczno-polityczne po 1989 roku przyczyniły się do ewaluacji tożsamości etniczno-narodowej miejscowego społeczeństwa, a tym samym do pojawienia się osób, które myślą o sobie w kategoriach – nieuznawanej prawnie przez państwo polskie – narodowości śląskiej. To zjawisko socjologiczne można zauważyć chociażby w wynikach spisów powszechnych, przeprowadzonych w naszym kraju w 2002 i 2011 roku, w których duża grupa deklaruje narodowość śląską (P.Popieliński, Etniczność i narodowość rdzennych mieszkańców Górnego Śląska po 1989 roku, Poznańskie Studia Slawistyczne, PS S NR 8/2015 ISSN 2084-3011, s. 137-138).

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

Scroll to top